ХХ ғасырдың басы: Кәсіподақ қозғалысының бастаулары
Қазақстанның кәсіподақ қозғалысы өз бастауын ХХ ғасырдың басынан алады. 1905 жылғы 6 желтоқсанда құрылған, қазіргі Қарағанды облысының аумағында орналасқан Успен мыс кеніші жұмысшыларының одағы ресми түрде елдегі тұңғыш кәсіподақ ұйымы деп танылды. Кеңес дәуірінде барлық кәсіптік одақтардың қызметіне 1948 жылы құрылған бірыңғай орталық орган – Қазақ кәсіптік одақтар кеңесі (Казсовпроф) жетекшілік етті.
1990-шы жылдар: Қалыптасу және тәуелсіздік кезеңі
Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясы егемен мемлекеттің қалыптасу кезеңінде құрылды. 1990 жылғы 10 қазанда Қазақстан кәсіподақтарының XIV съезінде Қазақ КСР Кәсіптік одақтар федерациясын құру туралы Декларация қабылданды. Ұйым Казсовпрофтың құқықтық мұрагері болып, мемлекеттік органдардан, саяси партиялардан және жұмыс берушілерден өз тәуелсіздігін ресми түрде жариялады. 1992 жылғы 3 наурызда бірлестік Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясы (ҚРКФ) болып қайта аталды.
Жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өтудің күрделі кезеңінде Федерация жұмыскерлерді жаппай қысқартудан және жалақының кешіктірілуінен қорғайтын ең маңызды институтқа айналды. 1993 жылы ұйымдардың дербес қызметіне жол ашқан алғашқы «Кәсіптік одақтар туралы» ҚР Заңы қабылданды. Осы жылдары әлеуметтік әріптестіктің негізі белсенді түрде қаланды: 1996 жылы Үкіметпен және жұмыс берушілермен алғашқы Бас ұжымдық шартқа қол қойылды.
Кәсіподақтар қоғамдық-саяси өмірге де нық қадам басты: 1995 жылғы сайлауда ҚРКФ-дан 6 кандидат Мәжіліс депутаты атанып (мандаттардың жалпы санының 7%-ын құрады), ал 2 кәсіподақ көшбасшысы Сенатқа сайланды. 1999 жылғы қазанда Мәжілісте кәсіподақ өкілдері кірген «Еңбек» депутаттық тобы құрылды. 1998 жылғы қарашада ҚРКФ-ның бастамасымен ел тарихындағы тұңғыш еңбекшілер съезі өтті.
2000-шы жылдар: Позицияларды нығайту және әлеуметтік диалог
Мыңжылдықтың басындағы экономикалық өсім Федерацияға өз қатарын айтарлықтай нығайтуға мүмкіндік берді – кәсіподақ мүшелігі ең жоғары шегіне жетіп, 2,5 миллионнан астам адамнан асты.
2000 жылғы мамырда ҚРКФ-ның XVIII съезі өтіп, онда Кедейлікпен және жұмыссыздықпен күрес бағдарламасы, сондай-ақ «Әлеуметтік әріптестік туралы» заң қабылданды. Кәсіподақтар Үкіметке «Халықтың табысы мен жалақысы туралы» заң әзірлеуді де ұсынды.
2004 жылы жаңа ҚР Еңбек кодексі қабылданып, оны әзірлеуге ҚРКФ барынша белсенді түрде қатысты.
2005 жылғы маусымда ХХ съезде 2005–2010 жылдарға арналған қызмет стратегиясы қабылданып, ол еңбекақы төлеу, жұмыс орнындағы қауіпсіздік және әлеуметтік әріптестікті дамыту саласындағы негізгі басымдықтарды айқындады.
2006 жылғы қарашада Қазақстанның еңбекші әйелдерінің тұңғыш конгресі өтіп, онда әйелдердің әлеуметтік кепілдіктері мемлекет әл-ауқатының басты көрсеткіші ретінде танылған тарихи резолюция қабылданды.
2010-шы жылдар: Кәсіподақтарды жаңғырту
Федерация жұмыскерлерді қолдаудың жаңа бағдарламаларын енгізе отырып, цифрлық экономиканың сын-қатерлеріне және жұмыспен қамту нысандарының өзгеруіне белсенді түрде бейімделе бастады. 2014 жылы жаңа «Кәсіптік одақтар туралы» ҚР Заңы қабылданды. Оның басты мақсаты кәсіподақтардың қоғамдағы рөлін күшейту, әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету және жұмыскерлердің құқықтарын қорғау сапасын арттыру болды. Осы кезеңде ҚРКФ жаһандық кәсіподақ қозғалысының толық құқықты қатысушысына айналды.
2020-шы жылдар: Жаһандық сын-қатерлер және халықаралық танылу
Федерация тарихының қазіргі кезеңі халықаралық байланыстардың бұрын-соңды болмаған нығаюымен және жаһандық дағдарыстар кезіндегі батыл іс-қимылдармен сипатталады.
2020 жыл: 2 қыркүйекте ҚРКФ-ның XXVI съезі өтті, онда соңғы отыз жылға жуық уақыт ішінде алғаш рет ұйымды кәсіподақ ортасынан шыққан тұлға – Сатыбалды Дәулеталин басқарды. Коронавирус пандемиясы кезінде Федерация әлеуметтік әріптестерге жұмыс орындары мен тұрақтылықты сақтау туралы үндеу тастады. Ауқымды көмек акциясы ұйымдастырылды: бірқатар кәсіподақ қонақүйлері мен шипажайлары карантиндік стационарлар ретінде қайта жабдықталып, онда бес мыңнан астам қазақстандық сәтті емделіп шықты.
2021 жыл: Қазақстан, Қырғызстан, Моңғолия, Тәжікстан және Өзбекстанның кәсіподақ орталықтарын біріктірген Орталық Азия елдерінің кәсіподақтар кеңесі (ОАККК) құрылды. Оның мақсаты – аймақтағы жұмыскерлердің заңды құқықтарын қорғау бойынша күш-жігерді жұмылдыру. Сонымен қатар, ҚРКФ-ның көпжылдық бастамаларының арқасында 1 қыркүйектен бастап Қазақстанда ең төменгі жалақы 42 500 теңгеден 60 000 теңгеге дейін көтерілді.
2022 жыл: 17 қарашада Халықаралық кәсіподақтар конфедерациясының (ХКК) Бас кеңесі ҚРКФ-ның осы жаһандық ұйымдағы толық құқықты мүшелігін қалпына келтіру туралы маңызды шешім қабылдады.
2023 жыл: ҚР Кәсіподақтар федерациясы Орталық Азия елдерінің кәсіподақтар кеңесіне төрағалық етті. Оның аясында ОАККК Жастар кеңесі құрылып, туризм және еңбек миграциясы саласындағы келісімдерге қол қойылды. Осы жылы Түркі мемлекеттерінің кәсіподақтар ұйымы құрылып, оның Бас хатшысы болып Сатыбалды Дәулеталин сайланды. 5 желтоқсанда ол Халықаралық кәсіподақтар конфедерациясы Бүкілеуропалық өңірлік кеңесінің (ХКК БЕӨК) вице-президенті болып сайланған Қазақстанның тұңғыш өкілі болды.
2024 жыл: 12 сәуірде Халықаралық еңбек ұйымымен (ХЕҰ) бірлесіп Қазақстанның еңбекші әйелдерінің форумы өткізілді. Бұл шара гендерлік саясатты жақсарту және әйелдер үшін лайықты еңбек жағдайларын қамтамасыз ету бойынша шешімдер әзірлеудің негізгі платформасына айналды. Ал 12 маусымда Женевадағы конференцияда Қазақстанның әлеуметтік әріптестері мен ХЕҰ лайықты еңбекке жәрдемдесу жөніндегі тарихи Жол картасын қабылдады.
Федерация бүгін
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясы – азаматтық қоғамның жетекші күші. Ол бүкіл ел бойынша 24 салалық кәсіподаққа және 16 000-нан астам бастауыш кәсіподақ ұйымына біріккен 1,5 миллионнан астам мүшенің басын қосып отыр. ҚРКФ азаматтардың құқықтарын қорғау, әлеуметтік әріптестікті дамыту, заң шығару ісіне қатысу және Қазақстанда әрі одан тыс жерлерде еңбек адамының беделін арттыру бойынша өзінің күнделікті жұмысын жалғастыруда.