Әлеуметтік әріптестік
Қазақстан Республикасы Кәсіподақтары қызметінің негізгі бағыттарының бірі әлеуметтік әріптестікке, әлеуметтік әріптестік және әлеуметтік-экономикалық және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі республикалық үшжақты комиссияның жұмысына қатысу болып табылады.
2025 жылы әлеуметтік әріптестік және әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі республикалық үшжақты комиссияның 2 отырысы 28.04.2025 жылы, 29.12.2025 жылы (2024 жылы – 2 отырыс 01.03.2024 жылы, 03.12.2024 жылы) өткізілді, кәсіподақтар Федерациясы Еңбек даулары мен жанжалдарының алдын алу мен шешуге қатысты, еңбек даулары мен жанжалдарын алдын алу туралы мәселелеріне бастамашылық жасады, ірі кәсіпорындар басшыларының кәсіпорындардағы жағдай бойынша, оның ішінде сапалы және қауіпсіз жұмыс орындарын құру бойынша қабылданып жатқан шаралар туралы ақпараттар қаралды.
Өңірлерде есепті кезеңде әлеуметтік әріптестік және әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі өңірлік үшжақты комиссиялардың 110 (2024 жыл 119) отырысы өткізілді.
2025 жылы кәсіподақтар Федерациясының әлеуметтік әріптестік және әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі үшжақты комиссияларға кезектесіп төрағалық етуге қатысты бастамасы жалғасты. Осыған байланысты АКБ басшыларының төрағалығымен аумақтық кәсіподақтар бірлестіктерінің алаңдарында 18 отырыс өтті.
2025 жыл ішінде үшжақты комиссиялардың отырыстарында 291 мәселе қаралды, АКБ 92 сұрақты (32%) қарауға бастамашы болды, оның ішінде еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауға, жалақының берешегіне, босатылатын жұмыскерлерді жұмысқа орналастыруға, өндірістік жарақаттанудың және кәсіптік аурулардың алдын алу; кәсіпорындарда жазатайым оқиғалардан сақтандыру бойынша жұмыстарды зиянды жағдайларда ұйымдастыруға қатысты қауіпті еңбек жағдайлары, "жұмысшы мамандықтар жылына" арналған іс-шараларды іске асыру, сондай-ақ еңбек заңнамасын сақтау жөніндегі мәселеле қаралды.
2025 жыл ішінде мүшелік ұйымдар-салалық кәсіподақтар әлеуметтік әріптестік және әлеуметтік және еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі салалық комиссиялардың (бұдан әрі – салалық комиссия) жұмысына белсенді қатысты.
12 салалық кәсіподақтар есепті кезеңде салалық комиссиялардың 32 отырысын өткізді.
Салалық комиссиялардың отырыстарында 34 мәселе қаралды, онда салалық кәсіподақтар еңбек жанжалдарының алдын алу бойынша қабылданып жатқан шараларға және қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз ету бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстарға, өндірістік жарақаттануды төмендетуге байланысты мәселелерге бастамашылық жасады.
ҚР Үкіметі, жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері (қауымдастықтары, одақтары) және кәсіптік одақтардың республикалық бірлестіктері (қауымдастықтары, одақтары) арасында 2024-2026 жылдарға арналған Бас келісім жасалды және қолданыста.
2025 жыл ішінде салалық кәсіподақтар салалық келісімдерді әзірлеу және жасасу бойынша жұмыстар жүргізілді. Салалық келісімдерде жалақыны индекстеу, разрядаралық коэффициенттерді белгілеу, еңбекақы төлеудің бірыңғай стандарттарын енгізу, жұмыс берушінің қаражаты есебінен еңбекті қорғау жөніндегі техникалық инспекторларды оқытуды қаржыландыру және т. б. мәселелер көрініс тапты.
24 салалық келісім және 20 өңірлік келісім жасалды және қолданыста.
Жұмысшылардың мүдделерін қорғаудағы негізгі рөл ұжымдық шарттар болып табыладыа беріледі. Бүгінгі таңда кәсіподақтар Федерациясының кәсіподақ ұйымдарында 16 мыңнан астам ұжымдық шарттар бар. Кәсіподақтары бар кәсіпорындарда ұжымдық-шарттық реттеумен 97% - дан астамы қамтылған.
Анықтама үшін:
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша соңғы 5 жылда (2021-2025 жылдар) республикадағы ұжымдық шарттардың саны 145349-дан 169895-ке дейін 1,1 есеге өсті, бұл ретте республиканың ірі және орта кәсіпорындары ұжымдық шарттармен 94,2% - ға қамтылды.
Жалпы республика бойынша 2025 жылы қолданылып жүрген ұжымдық шарттардың саны 169 895 (2024 жылы 165 924) құрайды.