Жұма, 30 қазанда Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясында «Кәсіподақ көшбасшысы мектебі» жобасы аясында кезекті оқыту семинары өтті. Жиынға қатысушылар әлеуметтік әріптестіктің құқықтық тетіктерін, ұжымдық келіссөздер жүргізудегі кәсіподақтардың өкілеттіктерін және еңбек пен әлеуметтік кепілдіктерді кеңейтудегі ұжымдық шарттың мүмкіндіктерін жан-жақты талқылады.
Семинарды ҚРКФ Оқу орталығының директоры Ләззат Есжанова ашты. Ол еңбек заңнамасын білу және оны іс жүзінде қолдана алу әрбір кәсіподақ басшысы үшін аса маңызды екенін атап өтті.
«Әлеуметтік әріптестік пен ұжымдық шарт кәсіподақтарға жұмыскерлерді қорғаудың нақты құралдарын береді. Кәсіподақ көшбасшылары бұл механизмдерді қалай пайдалану керектігін, келіссөз жүргізіп, еңбек ұжымы үшін нақты кепілдіктерді қалай бекіту қажеттігін жақсы түсінуі тиіс», — деді Ләззат Есжанова.
«Әлеуметтік әріптестік және ұжымдық шарт» тақырыбын Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясы Кәсіподақтық коммуникация орталығының бас сарапшысы Майра Боранбаева таныстырды.
Ол өз баяндамасында Қазақстан Республикасының Еңбек кодексінде көзделген әлеуметтік әріптестіктің құқықтық негіздерін түсіндіріп, жұмыскерлер, жұмыс берушілер мен мемлекет арасындағы өзара іс-қимылдың ұйымдастырылу жүйесін көрсетті.
Қазақстанда бұл жүйе республикалық, салалық және өңірлік деңгейлерде жұмыс істейді. Бас келісім, салалық және өңірлік келісімдер тараптардың уағдаластықтарын бекітіп, еңбек қатынастарын реттеудің ортақ тәсілдерін айқындайды. Кәсіподақтар үшін бұл үдеріске қатысу еңбекақы мен еңбек жағдайларына, әлеуметтік кепілдіктерге және еңбек құқықтарын қорғауға қатысты шешімдерді қабылдауда жұмыскерлердің мүддесін білдіруге мүмкіндік береді.
Майра Боранбаева түсіндіргендей, заңнама тараптардың өкілеттіктерін де нақты айқындайды. Еңбек кодексінің 20-бабына сәйкес, жұмыскерлердің мүдделерін кәсіптік одақтар, ал олар болмаған жағдайда жұмыскерлер сайлаған өкілдер қорғайды. Егер ұйымда кәсіподақ болса, ұжымдық келіссөздер оның қатысуынсыз өткізіле алмайды. Бұл норма жұмыскерлердің өкілдік ету құқығын қорғауда зор мәнге ие.
Әлеуметтік әріптестіктің тетіктерінен кейін лектор ұжымдық шарт мәселесіне көшті. Оның мазмұны заңнама нормаларын жай ғана қайталаумен шектелмейді. Бұл құжат кәсіпорынның ерекшеліктерін ескеріп, жұмыс берушінің қосымша міндеттемелерін бекітуге мүмкіндік береді.
Атап айтқанда, ұжымдық шартта еңбекақы төлеу шарттары, тарифтік мөлшерлемелер мен үстемеақылар, жұмыс және демалыс уақытының режимі, еңбекті қорғау шаралары, жеңілдіктер мен өтемақы төлемдері қарастырылуы мүмкін.
Майра Боранбаева Еңбек кодексінің 157-бабында қамтылған бірқатар мәселеге де назар аударды. Олардың қатарында кәсіптер мен лауазымдар бойынша ең жоғары және ең төменгі жалақы мөлшерінің арақатынасы, еңбек заңнамасының сақталуына қоғамдық бақылау жүргізу, іссапарға жіберу, басқа жерге қоныс аудару және жұмыскердің жеке мүлкін пайдалануға байланысты төлемдер бар.
«Ұжымдық шарттың мазмұны көп жағдайда кәсіподақ тарапының келіссөздерге қаншалықты белсенді қатысатынына байланысты. Дәл осы кезеңде жұмыскерлердің нақты қажеттіліктерін ескеретін шешімдерге қол жеткізуге болады. Сонымен қатар шарт талаптары еңбек ұжымының жағдайын заңнамада және қолданыстағы келісімдерде белгіленген деңгейден төмендетпеуі тиіс», – деп атап өтті сарапшы.
Болашақ кәсіподақ көшбасшылары үшін ұжымдық шарт жасасу тәртібін білу де маңызды. Келіссөздерді бастау туралы ұсынысты жұмыс беруші де, жұмыскерлердің өкілдері де енгізе алады. Құжат жобасын тараптардың тең өкілдігінен құрылған комиссия әзірлейді, содан кейін ол еңбек ұжымының талқылауына ұсынылады. Мұндай тәртіп шартқа қол қойылғанға дейін жұмыскерлердің пікірін ескеруге мүмкіндік береді.
Баяндамашы кәсіподақ мүшесі болып табылмайтын жұмыскерлердің мүдделерін білдіру мәселесіне де тоқталды. Ол кәсіподақ мүшелігі мен мүдделерді өкілдік етудің аражігін түсіндірді. Кәсіподақ мүшесі болып табылмайтын жұмыскер кәсіподаққа өз мүдделерін білдіру өкілеттігін беру туралы жазбаша өтінішпен жүгіне алады. Алайда мұндай шешім оның автоматты түрде кәсіподақ мүшелігіне қабылданғанын білдірмейді.
Бұл мәселе кәсіподаққа мүше емес жұмыскерлердің мүдделерін білдіргені үшін ерікті жарналар төлеу тақырыбымен де байланысты. Ол кәсіподақ мүшелігі мен мүдделерге өкілдік ету арасындағы айырмашылықты түсіндірді. Кәсіподаққа мүше емес жұмыскер кәсіподаққа өзінің мүдделерін білдіру өкілеттігін беру туралы жазбаша өтінішпен жүгінуге құқылы. Мұндай шешім өздігінен кәсіподаққа мүше болуды білдірмейді.
Бұл мәселе өкілдік үшін ерікті жарналар тақырыбымен де тығыз байланысты. Қатысушылар мұндай жарналардың құқықтық негіздерін, кәсіподақ ұйымдарының тәуелсіздігін және кәсіподақтан жұмыскерлердің мүдделерін олардың тарапынан тиісті қаржылық қатысуынсыз қорғауды талап еткен жағдайларды қарастырды.
«Жұмыскердің өкілдік алу құқығы мен кәсіподаққа ерікті түрде мүше болуын ажырата білу маңызды. Бұл — әртүрлі құқықтық қатынастар. Кәсіподақ өз қызметінде дербестігін сақтауы тиіс, ал өкілдік ету шарттары түсінікті әрі заңды түрде рәсімделуі қажет», — деді Майра Боранбаева.
Талқылау барысында кәсіподаққа мүше және мүше емес жұмыскерлердің құқықтарының теңдігі, сондай-ақ халықаралық еңбек стандарттарын қолдану мәселелері де сөз болды. Атап айтқанда, лектор Халықаралық еңбек ұйымының бірлестік бостандығын, ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығын және кемсітушілікке жол бермеуді реттейтін конвенцияларына тоқталды.
Семинар барысында тыңдаушылар еңбек заңнамасы нормаларын қолдану, кәсіподаққа мүше емес жұмыскерлердің мүдделеріне өкілдік ету және ұжымдық шартта қосымша кепілдіктерді бекіту тәртібі туралы сұрақтар қойды. Бұл талқылау кәсіподақ көшбасшыларының күнделікті жұмысында кездесетін нақты жағдайларды жан-жақты сараптауға мүмкіндік берді.
Естеріңізге сала кетсек, 15 қазанда Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясында «Кәсіподақ көшбасшысы мектебі» жобасының сегізінші легі бойынша оқу басталды. Шамамен жүзге жуық бастауыш кәсіподақ ұйымдарының басшылары мен белсенділері сабаққа кірісті. Бұл жоба 2022 жылдан бері жұмыс істеп келеді және кәсіподақ басшыларының кәсіби білімі мен тәжірибелік дағдыларын шыңдауға бағытталған.
ҚРКФ Кәсіподақтық коммуникация орталығы